José Ángel Valente: do erotismo ao misticismo cristão

dc.contributor.advisor1Valladares, Saturnino José López
dc.contributor.advisor1Latteshttp://lattes.cnpq.br/1508680502084377eng
dc.contributor.advisor1orcidhttps://orcid.org/0000-0001-6238-9646eng
dc.contributor.referee1Rodrigues, Adriana Cristina Aguiar
dc.contributor.referee1Latteshttp://lattes.cnpq.br/9278740455853968eng
dc.contributor.referee1orcidhttps://orcid.org/0000-0002-2192-9981eng
dc.contributor.referee2Rodríguez, Claudio Fer
dc.contributor.referee2orcidhttps://orcid.org/0000-0002-8031-0660eng
dc.creatorNery, Vanessa Almeida
dc.creator.Latteshttps://lattes.cnpq.br/7466597215588504eng
dc.creator.orcidhttps://orcid.org/0009-0008-3597-2244eng
dc.date.issued2026-03-25
dc.description.abstractEsta disertación tiene como objetivo investigar la correlación entre el misticismo cristiano y el erotismo en la obra literaria y ensayística de José Ángel Valente. Con este fin, está estructurada en tres capítulos basados en autores como Claudio Rodríguez Fer (2023), Georges Bataille (2017), Hernández Villalba (2011), José Ángel Valente (2008), Lázaro e Tuzón (2003), Marlena Krupa (2016), Marco Vannini (2005), Octavio Paz (1994), Saturnino Valladares (2020), Faustino Teixeira (2019), entre otros. En el primer capítulo, presento el concepto de misticismo cristiano a la luz del “Cántico Espiritual” de San Juan de la Cruz, destacando las relaciones que mantiene con el libro bíblico Cantar de los Cantares, que sirvió de inspiración para la obra mencionada, la cual, a su vez, influyó en la poesía de Valente. Para ello, realizo un análisis de los tres poemas principales de San Juan de la Cruz y dos de sus poemas menores, destacando los símbolos predominantes que también se manifiestan en los escritos de Valente. En el segundo capítulo, el foco se centra en el diálogo establecido entre la poesía de José Ángel Valente y el misticismo de San Juan de la Cruz, especialmente en los poemas de Mandorla, A modo de esperanza, La memoria y los signos, Breve son, Interior con figuras, El fulgor y Tres lecciones de tinieblas. En el último capítulo, el estudio se amplía más allá de San Juan de la Cruz, señalando la presencia de otros místicos como Miguel de Molinos y Santa Teresa de Ávila en las obras de Valente. En este sentido, examino los ensayos “Ensayo sobre Miguel de Molinos”, “Miguel de Molinos” y “Breve historia de una edición”, que Valente dedica a Molinos, así como los ensayos “Teresa de Ávila o la aventura corpórea del espíritu” y “Teresa in Capella Cornaro”, destinados a Santa Teresa de Ávila. De este modo, ambos autores se configuran como representantes del misticismo cristiano y asumen un papel fundamental en la poesía española y, en particular, en la obra de José Ángel Valente. En resumen, esta disertación asume un papel pionero, ya que propone una lectura que articula la literatura comparada y la reflexión teórica sobre el erotismo y la mística, ampliando la discusión sobre esta temática y contribuyendo de manera crítica a la obra de José Ángel Valente, destacando su diálogo con la tradición mística cristiana en la literatura contemporánea. Por lo tanto, esta investigación reafirma que la poesía de José Ángel Valente ocupa un espacio privilegiado al reflexionar sobre lo humano y lo sagrado, al articular su poesía con la experiencia mística, reforzando su importancia en el panorama literario del siglo XX. Se espera que el presente estudio contribuya al surgimiento de nuevas investigaciones sobre la relación entre erotismo y mística y al desarrollo de investigaciones en los estudios literarios dentro del ámbito académico en general.spa
dc.description.infoEsta dissertação consiste em um trabalho inédito no Brasil que contribuirá para o surgimento de novas pesquisas sobre esta temática.eng
dc.description.resumoEsta dissertação tem como objetivo investigar a correlação entre o misticismo cristão e o erotismo na obra literária e ensaística de José Ángel Valente. Para tanto, estrutura-se em três capítulos fundamentados em autores como Claudio Rodríguez Fer (2023), Georges Bataille (2017), Hernández Villalba (2011), José Ángel Valente (2008), Lázaro e Tuzón (2003), Marlena Krupa (2016), Marco Vannini (2005), Octavio Paz (1994), Saturnino Valladares (2020), Faustino Teixeira (2019), entre outros. No primeiro capítulo, apresento o conceito de mística cristã à luz do “Cântico espiritual” de San de Juan de la Cruz, destacando as relações que ela mantém com o livro bíblico Cântico dos Cânticos, que serviu de inspiração para a referida obra, a qual, por sua vez, influenciou a poesia valenteana. Para isso, realizo uma análise dos três poemas maiores de San Juan de la Cruz e dois de seus poemas menores, ressaltando os símbolos predominantes que também se manifestam nos escritos de Valente. No segundo capítulo, o foco volta-se para o diálogo estabelecido entre a poesia de José Ángel Valente e o misticismo de San Juan de la Cruz, em especial nos poemas de Mandorla, A modo de esperanza, La memoria y los signos, Breve son, Interior con figuras, El fulgor e Tres lecciones de tinieblas. No último capítulo, o estudo expande-se para além de San Juan de la Cruz, constatando a presença de outros místicos como Miguel de Molinos e Santa Teresa de Ávila nas obras de Valente. Nesse sentido, examino os ensaios “Ensayo sobre Miguel de Molinos”, “Miguel de Molinos” e “Breve historia de una edición”, que Valente dedica a Molinos, bem como os ensaios “Teresa de Ávila o la aventura corpórea del espíritu” e “Teresa in Capella Cornaro”, destinado à Santa Teresa de Ávila. Desse modo, ambos os autores se configuram como representantes da mística cristã e assumem um papel fundamental na poesia espanhola e, em particular, na obra de José Ángel Valente. Em suma, esta dissertação assume um papel pioneiro, uma vez que, propõe uma leitura que articula literatura comparada e reflexão teórica sobre erotismo e mística, ampliando a discussão sobre esta temática e contribuindo de forma crítica na obra de Valente, ressaltando o seu diálogo com a tradição mística cristã na literatura contemporânea. Portanto, esta pesquisa reafirma que a poesia de José Ángel Valente ocupa um espaço privilegiado ao refletir sobre o humano e o sagrado, ao articular sua poesia com a experiência mística, reforçando sua importância no cenário literário do século XX. Espera-se que o presente estudo estimule o surgimento de novas investigações sobre a relação entre erotismo e mística, e, para o desenvolvimento de pesquisas dos estudos literários no quadro acadêmico em geral.eng
dc.description.sponsorshipCAPES - Coordenação de Aperfeiçoamento de Pessoal de Nível Superioreng
dc.formatapplication/pdf*
dc.identifier.citationNERY, Vanessa Almeida. José Ángel Valente: do erotismo ao misticismo cristão. 2026. 106 f. Dissertação (Mestrado em Letras) - Universidade Federal do Amazonas, Manaus (AM), 2026eng
dc.identifier.urihttps://tede.ufam.edu.br/handle/tede/11625
dc.languageporeng
dc.publisherUniversidade Federal do Amazonaseng
dc.publisher.countryBrasileng
dc.publisher.departmentFaculdade de Letraseng
dc.publisher.initialsUFAMeng
dc.publisher.programPrograma de Pós-graduação em Letraseng
dc.rightsAcesso Aberto
dc.rights.urihttps://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/por
dc.subjectJosé Ángel Valentepor
dc.subjectErotismopor
dc.subjectMisticismo cristãopor
dc.subjectLiteratura Espanholapor
dc.subject.cnpqLINGUISTICA, LETRAS E ARTESeng
dc.thumbnail.urlhttps://tede.ufam.edu.br/retrieve/93285/DISS_VanessaNery_PPGL.pdf.jpg*
dc.titleJosé Ángel Valente: do erotismo ao misticismo cristãoeng
dc.typeDissertaçãoeng

Arquivos

Pacote original

Agora exibindo 1 - 3 de 3
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
DISS_VanessaNery_PPGL.pdf
Tamanho:
1,84 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
Carta_de_Encaminhamento de autodepósito _assinada.pdf
Tamanho:
188,89 KB
Formato:
Documentos internos
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
Ata de Defesa.pdf
Tamanho:
491,07 KB
Formato:
Documentos internos

Pacote de licença

Agora exibindo 1 - 1 de 1
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
license.txt
Tamanho:
2,32 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descrição: